De evolutie van sociale druk bij kinderen en jongeren
De ervaring van sociale druk bij kinderen en jongeren is geen nieuw fenomeen. De oorzaak van deze druk daarentegen, is sterk geëvolueerd doorheen de tijd. Waar kinderen vroeger vooral druk ervoeren vanuit de directe leefomgeving, zoals het gezin, wordt de hedendaagse jongere geconfronteerd met een veelheid aan verwachtingen vanuit onderwijs, sociale media en de samenleving in het algemeen. In dit historisch overzicht, aangevuld met een blik op de huidige samenleving, wordt nagegaan hoe deze sociale druk doorheen de tijd veranderd is en welke maatschappelijke ontwikkelingen hieraan ten grondslag liggen. Eerst wordt telkens een algemene uitleg gegeven over de maatschappelijke ontwikkeling. Daarna wordt visueel in puntjes weergegeven hoe dit in relatie staat tot ons thema: sociale druk.
Figuur 1 Depaepe, M. (2023). Lager onderwijs. In Encyclopedie van de Vlaamse Beweging
Historisch perspectief: sociale druk bij kinderen en jongeren
De 18e en 19e eeuw
Sociale druk door kerk en onderwijs
18e eeuw
Sociale druk kwam van kerk en school
In de 18e eeuw hoorde school bij de kerk. Onderwijs draaide vooral rond geloof en gehoorzaamheid. Kinderen volgden strenge regels en deden wat de leerkracht zei. Er was weinig ruimte voor eigen keuzes.
19e eeuw
Sociale druk was niet voor iedereen gelijk verdeeld
In de 19e eeuw was onderwijs streng en ongelijk. Arme kinderen moesten vaak werken, terwijl rijke kinderen meer kansen kregen.
Figuur 2. Illustratie over onderwijs in de 18e en 19e eeuw. Eigen creatie met Canva-elementen (Canva, 2026).
De 20ste eeuw
Sociale druk via onderwijs en schoolplicht
1914
Naar school gaan werd verplicht
School werd een vaste maatschappelijke verwachting voor kinderen.
Vanaf 1950
School kreeg een grotere rol
Kinderen werkten minder en brachten meer tijd door op school.
1953
Schoolplicht werd verlengd
In de tweede helft van de twintigste eeuw bleven jongeren steeds langer op school.
1983
Schooldruk duurde langer
De leerplicht werd uitgebreid tot 18 jaar.
Figuur 3. Illustratie over onderwijs in de 20ste eeuw [Afbeelding]. Eigen creatie met Canva-elementen (Canva, 2026).
Van historisch perspectief naar de huidige samenleving
De 21ste eeuw
Sociale druk door digitalisering
21e eeuw
In de 21e eeuw komt sociale druk vooral van sociale media en van verwachtingen die jongeren zelf en hun omgeving ervaren. Jongeren vergelijken zich vaak met anderen en leggen zichzelf hoge eisen op. School, leeftijdsgenoten en online interacties versterken deze druk.
Figuur 4. Illustratie over onderwijs in de 21ste eeuw [Afbeelding]. Eigen creatie met Canva-elementen (Canva, 2026).
De evolutie van sociale druk doorheen de tijd
Van gehoorzaamheid naar prestatiedruk
Figuur 5: Eigen samenstelling op basis van Blommers (ca. 1850), Industriemuseum België en Mediapunt Vlaanderen (2023).