De 21e eeuw
In de 21ste eeuw speelt digitalisering een steeds grotere rol in het leven van kinderen en jongeren. Deze digitalisering is vandaag de dag niet meer weg te denken uit het leven. Onderzoek toont aan dat deze evolutie samenhangt met nieuwe vormen van sociale druk, waarbij jongeren voortdurend worden geconfronteerd met verwachtingen vanuit hun sociale omgeving. Zo stellen Serie et al. (2022, p. 14):
“Niet alleen ouders, school en werk hebben een invloed op jongeren, ook de steeds verder reikende digitalisering van onze maatschappij speelt een grote rol. Zo zorgt het gebruik van sociale media zoals Facebook, Instagram, TikTok en Snapchat onder jongeren weliswaar voor sociale verbinding, steun en zelfexpressie, maar het wordt indien het samengaat met FoMO (‘Fear of Missing Out’) ook gerelateerd aan mentale problemen zoals angst en depressie.”
- Dit citaat toont dat sociale media niet alleen kansen bieden om te communiceren met anderen, maar ook sociale druk versterken, vooral door de voortdurende vergelijking met anderen en de druk om altijd mee te zijn.
Ook in Nederland stellen onderzoekers een toename vast van ervaren school en prestatiedruk bij jongeren. Uit het rapport Geluk onder druk? blijkt dat de druk door schoolwerk in de afgelopen tien jaar sterk is gestegen en tussen 2017 en 2019 hoog bleef. Bijna de helft van de 16-jarigen ervaart druk door schoolwerk. Jongeren geven aan dat deze stress vooral voortkomt uit school en huiswerk, maar ook uit interacties met leeftijdsgenoten (Kleinjan et al., 2020, p. 9). Daarnaast ervaart bijna één op de drie jongeren tussen 12 en 16 jaar druk om te voldoen aan eigen of andermans verwachtingen, wat wordt omschreven als prestatiedruk.
Figuur 2: Grafiek gegenereerd met behulp van generatieve AI op basis van data uit Kleinjans et al., 2020.
Uit het kwantitatieve deelonderzoek blijkt dat leerlingen in groep 7 en 8 van het basisonderwijs (komt overeen met het vijfde en zesde leerjaar in België) vooral stress ervaren door de mening van anderen, wat duidt op sociale druk binnen de leeftijdsgroep (Kleinjan et al., 2020, p. 38). Verder blijkt dat stress en druk toenemen met de leeftijd en dat jongeren in het middelbaar meer stress ervaren dan leerlingen in het basisonderwijs (Kleinjan et al., 2020, p. 39). Daarnaast tonen de resultaten aan dat in het secundair onderwijs meisjes vaker stress rapporteren dan jongens. Bovendien wordt er ook aangetoond dat jongeren met een westerse migratieachtergrond meer stress ervaren dan jongeren zonder migratieachtergrond (Kleinjan et al., 2020, p. 27). Dat wijst op een ongelijke ervaring van sociale druk tussen verschillende groepen jongeren.
Ook Vlaamse cijfers bevestigen deze evolutie. Uit de SIGMA-studie blijkt dat ongeveer één op de vijf Vlaamse jongeren matige tot ernstige psychische klachten rapporteert (KU Leuven, 2023). Daarnaast tonen de resultaten aan dat jongeren die vaker gepest werden, meer symptomen van depressie, angst of psychotische klachten rapporteerden. (KU Leuven, 2023). Hierdoor wordt pesten expliciet gekoppeld aan sociale druk en negatieve sociale interacties. De studie benadrukt de cruciale rol van sociale interacties en steun in de mentale gezondheid van jongeren. Negatieve gevoelens tijdens sociale interacties vergroten de kans op psychische klachten, terwijl sociale steun een beschermende werking heeft (KU Leuven, 2023), wat aantoont dat de sociale context een bepalende factor is voor het welzijn van jongeren
Tot slot wijst ook onderzoek van de Vlaamse Jeugdraad op een hoge mate van sociale druk bij jongeren. Meer dan 60% van de jongeren geeft aan dat de druk om te voldoen aan verwachtingen ervoor zorgt dat zij zich niet goed voelen. Daarnaast kampt 76,8% van de scholieren in het middelbaar onderwijs met stress, terwijl slechts 23% van de jongeren op school praat over hoe zij zich voelen (Vlaamse Jeugdraad, z.d.). wat wijst op een combinatie van hoge sociale druk en beperkte ruimte om die druk bespreekbaar te maken.